Elektrik enerjisinin iletimi ve dağıtımı yalnızca havai hatlar aracılığıyla değil, aynı zamanda yeraltı kabloları kullanılarak da yapılmaktadır. Yeraltı kabloları özellikle şehir merkezlerinde, yoğun yerleşim alanlarında ve estetik kaygıların ön planda olduğu bölgelerde tercih edilir.

Yeraltı kabloları, elektrik iletimini sağlayan iletkenlerin etrafının çeşitli yalıtım ve koruyucu katmanlarla kaplanması ile oluşturulan kablo sistemleridir. Bu kablolar dış ortam etkilerine karşı korumalı olup mekanik hasarlara, nem ve kimyasal etkilere karşı dayanıklı olacak şekilde tasarlanır.

Yeraltı kabloları genellikle aşağıdaki bileşenlerden oluşur:

• İletken

• Yalıtkan tabaka

• Dolgu malzemesi

• Metal zırh veya ekran

• Dış kılıf

Bu yapı sayesinde kablolar elektrik enerjisini güvenli şekilde iletebilir.

5.1 Giriş

Yeraltı kabloları özellikle aşağıdaki durumlarda tercih edilir:

• Şehir merkezleri

• Sanayi bölgeleri

• havai hat kurulmasının mümkün olmadığı alanlar

• estetik açıdan havai hatların uygun olmadığı yerler

• yoğun nüfuslu bölgeler

Yeraltı kablolarının başlıca avantajları şunlardır:

• Dış hava koşullarından daha az etkilenir

• Görsel kirlilik oluşturmaz

• Arıza ihtimali daha düşüktür

• Rüzgar ve fırtınadan etkilenmez

Ancak yeraltı kablolarının bazı dezavantajları da vardır:

• Kurulum maliyetleri yüksektir

• Arıza tespiti zordur

• Onarım süresi daha uzundur

5.2 Termoplastik ve Lastik Yalıtkanlı Kablolar

Yeraltı kablolarında kullanılan en önemli elemanlardan biri yalıtkan malzemedir. Yalıtkan malzeme elektrik akımının iletken dışına çıkmasını engeller.

Kablolarda kullanılan başlıca yalıtkan türleri şunlardır:

Termoplastik Yalıtkanlı Kablolar

Termoplastik yalıtkanlar yüksek sıcaklıkta yumuşayan ve soğuduğunda tekrar sertleşen malzemelerdir.

En yaygın kullanılan termoplastik malzeme:

• PVC (Polivinil Klorür)

Avantajları:

• Düşük maliyet

• iyi elektriksel yalıtım

• kimyasal dayanıklılık

Kullanım alanları:

• Alçak gerilim kabloları

• bina içi tesisatlar

• yeraltı dağıtım kabloları

Lastik Yalıtkanlı Kablolar

Lastik yalıtkanlar daha esnek yapıya sahip kablolardır.

Avantajları:

• Yüksek esneklik

• titreşimlere dayanıklılık

• mekanik dayanım

Kullanım alanları:

• taşınabilir elektrik ekipmanları

• maden işletmeleri

• sanayi tesisleri

5.3 Kablo Sembollerinin Teşkilinde Kullanılan Harf ve İşaretlerin Manaları

Elektrik kablolarının özelliklerini belirtmek için çeşitli harf ve semboller kullanılır. Bu semboller kablonun yapısını ve kullanım amacını ifade eder.

Türkiye’de kullanılan kablo sembolleri genellikle Türk Standartları Enstitüsü standartlarına göre belirlenir.

Örnek harf anlamları:

Örnek kablo kodu:

NYY Kablo

Anlamı:

• N → standart enerji kablosu

• Y → PVC yalıtkan

• Y → PVC dış kılıf

5.4 Kabloların Nominal Gerilimleri ve Örnekler

Kablolar belirli nominal gerilim değerlerine göre üretilir. Nominal gerilim kablonun güvenli şekilde çalışabileceği maksimum gerilim değerini ifade eder.

Yeraltı kablolarında kullanılan yaygın nominal gerilim değerleri:

Örnek:

NA2XSY 12/20 kV kablo

Bu kablo orta gerilim enerji dağıtımında kullanılan bir yeraltı kablosudur.

5.5 Damarların Birbirlerine Sarılması ve Ortak Kılıf

Bir elektrik kablosunda birden fazla iletken bulunabilir. Bu iletkenlere damar denir.

Kablolarda damarlar belirli düzen içinde birbirlerine sarılır.

Damar sarılmasının amaçları:

• elektromanyetik etkileri azaltmak

• kabloyu mekanik olarak güçlendirmek

• kablonun daha düzenli yapı kazanmasını sağlamak

Damarlar sarıldıktan sonra tüm kablo ortak bir dış kılıf ile kaplanır.

Dış kılıfın görevleri:

• mekanik koruma sağlamak

• nem ve kimyasal etkilerden korumak

• kablonun ömrünü uzatmak

5.6 Muhtelif Durumlar İçin Kullanılan Kablolar ve Özellikleri

Elektrik sistemlerinde farklı kullanım koşulları için çeşitli kablo tipleri geliştirilmiştir.

Enerji Kabloları

Elektrik enerjisinin iletim ve dağıtımında kullanılır.

Kumanda Kabloları

Otomasyon ve kontrol sistemlerinde kullanılır.

Zırhlı Kablolar

Mekanik darbelere karşı koruma sağlar.

Yangına Dayanıklı Kablolar

Yangın sırasında belirli süre elektrik iletmeye devam eder.

Deniz Altı Kabloları

Deniz veya su altından elektrik iletimi için kullanılır.

Bu kablolar özel izolasyon ve koruma sistemlerine sahiptir.

5.7 Kablo Garnitürleri

Kablo sistemlerinde kullanılan yardımcı elemanlara kablo garnitürleri denir.

Başlıca kablo garnitürleri şunlardır:

• Kablo başlıkları

• Kablo mufları

• Ek mufları

• Kablo pabuçları

• Kablo rakorları

Bu ekipmanlar kablo bağlantılarının güvenli yapılmasını sağlar.

Kablo mufları özellikle yeraltı kablolarında kablo eklerinin yapılmasında kullanılır.

5.8 Yeraltı Kablolarının Tesis ile İlgili Hususlar

Yeraltı kablolarının tesis edilmesi sırasında belirli teknik kurallara uyulması gerekir.

Başlıca dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:

Döşeme Derinliği

Yeraltı kabloları genellikle 70 cm – 120 cm derinliğe döşenir.

Kum Yatağı

Kabloların zarar görmemesi için kum yatağı üzerine yerleştirilir.

Koruma Plakası

Kablonun üzerine koruyucu beton veya plastik plakalar yerleştirilir.

Uyarı Bandı

Kazı çalışmalarında kablonun zarar görmemesi için uyarı bandı kullanılır.

Topraklama

Kablo metal zırhı uygun şekilde topraklanmalıdır.

Bu önlemler kabloların güvenli ve uzun ömürlü çalışmasını sağlar.

Sonuç

Yeraltı kabloları elektrik enerjisinin güvenli ve estetik şekilde iletilmesini sağlayan önemli elektrik altyapı elemanlarıdır. Özellikle şehir merkezlerinde havai hatların yerine tercih edilen yeraltı kabloları, uygun yalıtım ve koruma sistemleri sayesinde uzun yıllar güvenli şekilde çalışabilir.

Doğru kablo seçimi, uygun tesis yöntemleri ve kaliteli kablo garnitürleri elektrik sistemlerinin güvenilirliği açısından büyük önem taşımaktadır.